Dostałeś wezwanie do odbycia kary. Wstrzymanie wykonania, odroczenie i wniosek o dozór elektroniczny

Jeżeli trzymasz w ręku pismo z sądu, w którym wyznaczono ci termin stawienia się w areszcie śledczym, to masz do podjęcia trzy decyzje naraz, a każda z nich ma inny termin i inny adresat. Ten tekst prowadzi przez nie po kolei. Nie tłumaczy, komu przysługuje dozór elektroniczny, bo to osobny temat i opisaliśmy go w artykule o warunkach dozoru elektronicznego. Tutaj chodzi wyłącznie o moment, w którym zegar już tyka.

Jedna rzecz na początek, bo jest najważniejsza i najczęściej mylona. Samo złożenie wniosku - o dozór elektroniczny, o odroczenie, o cokolwiek - nie wstrzymuje wykonania kary. Wynika to wprost z art. 9 § 4 Kodeksu karnego wykonawczego. Jeżeli złożysz wniosek i będziesz czekał na posiedzenie, nie stawiając się w wyznaczonym terminie, sąd poleci cię zatrzymać i doprowadzić. Żeby tego uniknąć, trzeba zgłosić osobne żądanie: wniosek o wstrzymanie wykonania kary. Może ono stanowić osobny punkt tego samego pisma co wniosek główny albo zostać złożone w odrębnym piśmie. To jest cała istota tego artykułu.

Masz wezwanie do odbycia kary. Co to dokładnie jest i ile masz czasu

Zacznijmy od tego, że zasadą nie jest wezwanie, tylko doprowadzenie. Art. 79 § 1 k.k.w. mówi, że skazanego na karę pozbawienia wolności sąd poleca zatrzymać i doprowadzić do aresztu śledczego. Dopiero art. 79 § 1a przewiduje łagodniejszy wariant: w uzasadnionym wypadku, na wniosek skazanego, sąd może wezwać go do stawienia się w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym położonym najbliżej miejsca stałego pobytu, z dokumentem tożsamości. Warunek: dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego muszą uzasadniać przypuszczenie, że się stawi. Takie zarządzenie wymaga uzasadnienia.

Z tego wynikają trzy rzeczy, które warto zrozumieć zanim zaczniesz pisać pisma.

Po pierwsze, nie ma ustawowego terminu „siedmiu dni". W internecie krąży taka liczba i jest nieprawdziwa. Termin stawienia się wyznacza sąd w konkretnym piśmie i to data z tego pisma jest jedyną, która cię obowiązuje. Przeczytaj je uważnie i zapisz tę datę, bo wszystkie pozostałe decyzje liczą się wstecz od niej.

Po drugie, trafiasz do aresztu śledczego, nie do zakładu karnego. Przeniesienie do właściwego zakładu karnego następuje dopiero po decyzji klasyfikacyjnej komisji penitencjarnej (art. 79 § 3 k.k.w.). To ma znaczenie praktyczne, bo areszt śledczy jest zwykle bliżej twojego miejsca zamieszkania niż zakład, w którym ostatecznie będziesz odbywał karę.

Po trzecie, niestawienie się kosztuje. Jeżeli mimo wezwania nie stawisz się w areszcie, sąd poleci cię zatrzymać i doprowadzić, a kosztami zatrzymania i doprowadzenia obciąży ciebie (art. 79 § 2 k.k.w.). Jest też skutek, którego nie widać od razu: niestawienie się może zostać uwzględnione na twoją niekorzyść przy późniejszej ocenie postawy skazanego, na przykład przy wniosku o dozór elektroniczny. Nie przesądza automatycznie wyniku kolejnych postępowań, ale odbiera ci argument, który w tych sprawach waży.

Jeżeli pismo, które dostałeś, nie jest wezwaniem do stawienia się, tylko zawiadomieniem o wykonalności wyroku albo wezwaniem do zapłaty grzywny czy do podjęcia pracy w ramach kary ograniczenia wolności - ten artykuł dotyczy czego innego. Sprawdź nagłówek pisma i podstawę prawną podaną pod nim.

Trzy różne wnioski, które ludzie mylą: wstrzymanie, odroczenie, przerwa

To jest najczęstsze źródło błędów i strat czasu, których przy terminie liczonym w dniach nie da się odrobić. Trzy instytucje, różne podstawy i różne skutki. Właściwy sąd zależy od rodzaju wniosku głównego.

Najprostszy sposób, żeby tego nie pomylić: odroczenie dotyczy kary, której jeszcze nie zacząłeś odbywać, przerwa dotyczy kary, którą już odbywasz. Jeżeli masz w ręku wezwanie i jesteś na wolności, twoją instytucją jest odroczenie, nie przerwa: przed rozpoczęciem odbywania kary właściwym środkiem jest co do zasady odroczenie, a nie przerwa.

Wstrzymanie wykonania to z kolei nie jest samodzielne dobrodziejstwo. Nie można „wnieść o wstrzymanie kary" i na tym poprzestać. Wstrzymanie zawsze jest doczepione do innego wniosku i trwa tylko do czasu jego rozpoznania.

Wstrzymanie wykonania kary do czasu rozpoznania wniosku o dozór - kiedy wchodzi w grę

Art. 9 § 4 k.k.w. brzmi tak: złożenie wniosku o wydanie postanowienia w postępowaniu wykonawczym nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, którego wniosek dotyczy, chyba że sąd właściwy do rozpoznania wniosku, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, postanowi inaczej. Odmowa wstrzymania wykonania orzeczenia nie wymaga uzasadnienia.

Rozłóżmy to na części, bo każde z tych sformułowań ma praktyczny skutek.

„Nie wstrzymuje" - to jest zasada. Dopóki sąd nie postanowi inaczej, wyrok jest wykonalny, a ty masz obowiązek stawić się w terminie z wezwania. Złożenie wniosku o dozór elektroniczny niczego w tym nie zmienia.

„Sąd właściwy do rozpoznania wniosku" - czyli o wstrzymanie prosisz ten sąd, który będzie rozpoznawał twój wniosek główny. Jeśli składasz wniosek o dozór elektroniczny, właściwy jest sąd penitencjarny, w którego okręgu przebywasz (art. 43e § 1 k.k.w.). Jeśli składasz wniosek o odroczenie, właściwy jest sąd, który wydał wyrok w pierwszej instancji. O właściwości decyduje więc wniosek główny, a nie to, który sąd wydał wyrok - i to jest najczęstszy błąd formalny w tych sprawach. Jeżeli składasz wniosek o dozór i wstrzymanie razem, oba żądania rozpozna ten sam sąd penitencjarny.

„W szczególnie uzasadnionych wypadkach" - to nie jest zwrot grzecznościowy. Sąd nie wstrzyma wykonania kary dlatego, że złożyłeś wniosek. Musisz wskazać konkretną okoliczność, która sprawia, że osadzenie cię teraz, przed rozpoznaniem wniosku, wywoła skutek nieodwracalny albo nieproporcjonalny. Samo powołanie się na to, że wniosek o dozór jest w toku, nie wystarcza.

„Odmowa nie wymaga uzasadnienia" - jeżeli sąd odmówi, nie dowiesz się dlaczego. I nie ma od tego zażalenia: art. 9 § 7 k.k.w. daje zażalenie na postanowienie o wstrzymaniu, i to wyłącznie prokuratorowi. Skazanemu nie przysługuje zażalenie na odmowę wstrzymania; nie wpływa to jednak na dalsze rozpoznanie wniosku głównego. Dlatego ten jeden wniosek trzeba napisać dobrze za pierwszym razem.

Warto też wiedzieć, ile czasu ma sąd penitencjarny na sam wniosek o dozór: postanowienie wydaje w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku (art. 43ld § 4 k.k.w.). To jest termin dla sądu, nie gwarancja dla ciebie: jego przekroczenie nie oznacza automatycznego uwzględnienia wniosku ani zakończenia postępowania. W uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie można się na niego powołać, żeby pokazać, że chodzi o okres policzalny, a nie o bezterminowe odsunięcie kary, ale samo wstrzymanie lepiej jest formułować jako żądanie „do czasu prawomocnego rozpoznania wniosku głównego".

I jeszcze jedno, o czym mało kto pamięta: jeżeli sąd penitencjarny odmówi zezwolenia na dozór, ponowny wniosek w tej samej sprawie złożony przed upływem 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o odmowie zostawia się bez rozpoznania (art. 43ll k.k.w.). Na odmowę przysługuje za to zażalenie (art. 43lk k.k.w.). Czyli po odmowie masz dwie drogi: zażalenie teraz albo nowy wniosek za trzy miesiące, a nie nowy wniosek od razu.

Wniosek o odroczenie wykonania kary: przesłanki i co trzeba udokumentować

Odroczenie ma dwie postacie i warto wiedzieć, o którą się ubiegasz, bo przesłanki są zupełnie różne.

Odroczenie obowiązkowe (art. 150 k.k.w.). W wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary sąd odracza jej wykonanie do czasu ustania przeszkody. Nie „może odroczyć", tylko odracza. Ustawa definiuje przy tym, co to jest ciężka choroba: taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo (art. 150 § 2). Poprzeczka jest więc wysoko i nie chodzi o to, że ktoś jest chory, tylko o to, że więzienie tę chorobę czyni groźną.

Odroczenie uznaniowe (art. 151 § 1 k.k.w.). Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do roku, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Wobec skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do 3 lat po urodzeniu dziecka.

Do tego dochodzi trzecia, rzadziej spotykana podstawa: art. 151 § 2 k.k.w. pozwala odroczyć wykonanie kary w wymiarze do roku, jeżeli liczba osadzonych przekracza w skali kraju ogólną pojemność zakładów karnych i aresztów. Ten wariant nie przysługuje skazanym, którzy dopuścili się przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia, skazanym wskazanym w art. 64 § 1 lub 2, art. 64a albo art. 65 Kodeksu karnego, ani skazanym za przestępstwa z art. 197-203 Kodeksu karnego popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych.

Dwie zasady, które decydują o strategii:

• Odroczenie może być udzielone kilkakrotnie, ale łączny okres nie może przekroczyć granic z § 1, a okres odroczenia biegnie od dnia wydania pierwszego postanowienia w tej sprawie (art. 151 § 3 k.k.w.). Czyli rok liczy się od pierwszej decyzji, nie od ostatniej. Jeśli pierwsze odroczenie dostałeś na trzy miesiące, zostało ci dziewięć, a nie kolejnych dwanaście.

• Sąd może nałożyć obowiązki na czas odroczenia: podjęcie starań o znalezienie pracy zarobkowej, zgłaszanie się do wskazanej jednostki Policji w określonych odstępach czasu, poddanie się leczeniu, rehabilitacji, oddziaływaniom terapeutycznym lub udział w programach korekcyjno-edukacyjnych (art. 151 § 4 k.k.w.). Warto zaproponować takie obowiązki samemu, bo wniosek, w którym skazany sam deklaruje kontrolę, czyta się inaczej niż wniosek, w którym prosi tylko o czas.

Uwaga na nieaktualne porady. W starszych poradnikach można przeczytać, że jeżeli odroczenie kary nieprzekraczającej roku trwało co najmniej rok, sąd może warunkowo zawiesić jej wykonanie. Ta instytucja była uregulowana w art. 152 k.k.w. - przepis jest uchylony i w tekście jednolitym Kodeksu karnego wykonawczego figuruje jako „(uchylony)". Planowanie strategii wokół niego to dziś planowanie wokół przepisu, którego nie ma.

Co do dokumentacji: przesłanka „zbyt ciężkich skutków" jest oceniana, więc wszystko, co da się udowodnić papierem, trzeba udowodnić papierem. W praktyce oznacza to zaświadczenia lekarskie i dokumentację medyczną przy chorobie, zaświadczenia o dochodach i zobowiązaniach przy argumencie o utrzymaniu rodziny, zaświadczenia ze szkoły i o stanie zdrowia osób zależnych przy opiece, umowę o pracę lub zaświadczenie od pracodawcy przy argumencie o utracie zatrudnienia. Sąd nie będzie niczego ustalał za ciebie: art. 6 § 2 k.k.w. nakłada na skazanego obowiązek uzasadnienia żądań w stopniu umożliwiającym rozpoznanie wniosku, a art. 6 § 3 k.k.w. pozwala pozostawić bez rozpoznania wniosek, który uzasadnienia nie zawiera albo jest oczywiście bezzasadny.

Co napisać, a czego nie pisać w uzasadnieniu

Zacznijmy od tego, czego nie pisać, bo to skraca pracę.

Nie podważaj wyroku. Postępowanie wykonawcze nie służy do kwestionowania winy ani wymiaru kary. Zdanie „zostałem niesłusznie skazany" w uzasadnieniu wniosku o odroczenie nie jest argumentem, tylko sygnałem dla sądu, że skazany nie rozumie, na jakim etapie jest sprawa.

Nie pisz o skutkach, które dotyczą każdego. To, że pobyt w zakładzie karnym oznacza rozłąkę z rodziną i utratę pracy, jest prawdą o każdej karze pozbawienia wolności. Przesłanką odroczenia jest skutek zbyt ciężki, a więc wykraczający poza normalne, nieodłączne następstwa odbywania kary.

Nie przepisuj cudzego uzasadnienia. Wzory krążące w sieci są rozpoznawalne. Sąd czyta ich kilkadziesiąt miesięcznie i uzasadnienie przepisane bez zmian działa na twoją niekorzyść, bo pokazuje, że nie było żadnej indywidualnej okoliczności do opisania.

A teraz, co pisać. Dobre uzasadnienie odpowiada na cztery pytania w takiej kolejności:

1. Co konkretnie stanie się, jeśli zostaniesz osadzony teraz. Nie „moja rodzina ucierpi", tylko kto konkretnie zostaje bez opieki albo bez dochodu i z czego dziś żyje.

2. Dlaczego te skutki będą w twojej sytuacji szczególnie dotkliwe. Utrata mieszkania, przerwanie terapii, likwidacja stanowiska pracy, pogorszenie stanu zdrowia osoby zależnej. Im łatwiej usunąć skutek po rozpoczęciu wykonywania kary, tym trudniej wykazać, że jest on „zbyt ciężki". Nieodwracalność nie jest jednak odrębnym warunkiem ustawowym.

3. Czym to udokumentowałeś. Każdy argument ma mieć przy sobie załącznik. Argument bez dokumentu jest w tym postępowaniu twierdzeniem, nie dowodem.

4. Co się zmieni w czasie, o który prosisz. Sąd odracza karę po to, żeby coś się wydarzyło: skończył się rok szkolny, zakończyło leczenie, znalazł się opiekun. Wniosek bez tej części to prośba o odsunięcie kary w nieokreśloną przyszłość.

Przy wniosku o wstrzymanie uzasadnienie jest krótsze i inne. Tam nie opisujesz całej sytuacji życiowej, tylko jedną rzecz: dlaczego osadzenie cię w tych kilku tygodniach, zanim sąd rozpozna wniosek główny, zniweczy sens tego wniosku. Typowe argumenty tego rodzaju to utrata zatrudnienia albo utrata lokalu, w którym dozór miałby być wykonywany. Uwaga na sformułowanie: zatrudnienie nie jest ustawową przesłanką dozoru elektronicznego. Utrata pracy nie przekreśla wniosku, ale istotnie zmienia opisaną w nim sytuację życiową i osłabia argumentację o stabilizacji oraz o sposobie wykonywania kary - i tak należy to napisać. To jest pismo na jedną stronę, nie na pięć.

Wzory do pobrania i co do nich dołączyć

Przygotowaliśmy trzy pisma. Wszystkie są wzorami z wariantami do uzupełnienia, nie gotowcami do przepisania.

Wniosek o wstrzymanie wykonania kary (art. 9 § 4 k.k.w.) - do złożenia w tym samym sądzie co wniosek główny. Możesz wnieść go jako osobne pismo albo wpisać jako kolejny punkt żądania w samym wniosku głównym; wzór odroczenia pokazuje ten drugi wariant. Bez opłaty.

Wniosek o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności (art. 151 § 1 k.k.w.) - do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji, do wydziału wykonawczego. Opłata 80 zł, dowód wpłaty dołącza się do wniosku. Dla porządku: wniosek o przerwę w wykonaniu kary kosztuje 60 zł, a wniosek o dozór elektroniczny nie podlega opłacie z tego przepisu.

Wniosek o odroczenie z powodu ciężkiej choroby (art. 150 § 1 k.k.w.) - osobne pismo, bo różnica nie jest kosmetyczna. Przy art. 150 odroczenie jest obowiązkowe i trwa do czasu ustania przeszkody, a nie przez oznaczony okres, więc w żądaniu nie wpisuje się liczby miesięcy. Jeżeli podstawą twojego wniosku jest choroba, użyj tego wzoru, a nie poprzedniego. Opłata również 80 zł.

Do każdego z tych pism dołącz:

• sygnaturę akt sprawy wykonawczej, jeśli ją znasz, a jeśli nie - sygnaturę wyroku i datę jego uprawomocnienia;

• kopię wezwania, które dostałeś, bo to ono wyznacza termin, o którym piszesz;

• komplet dokumentów na poparcie każdego argumentu (zaświadczenia lekarskie, zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia, dokumenty dotyczące osób zależnych, umowa najmu lub dokument własności lokalu);

• dowód uiszczenia opłaty, jeżeli wniosek jej podlega.

Pismo możesz złożyć w biurze podawczym sądu albo wysłać pocztą. Jeżeli termin stawiennictwa jest bliski, praktyczniejsze jest złożenie pisma osobiście i poproszenie o prezentatę na kopii.

I rzecz, której nie wolno pomylić: samo wniesienie albo nadanie przesyłki, także przed terminem wskazanym w wezwaniu, nie wstrzymuje wykonania kary i nie uchyla obowiązku stawienia się. Ten skutek powstaje dopiero wtedy, gdy sąd wyda postanowienie o wstrzymaniu wykonania kary. Dopóki go nie masz, termin z wezwania obowiązuje.

Co się dzieje, jeśli się nie stawisz i nie złożysz nic

Scenariusz jest przewidywalny i nie ma w nim miejsca na przypadek.

Sąd, nie doczekawszy się twojego stawiennictwa, poleca cię zatrzymać i doprowadzić do aresztu śledczego (art. 79 § 2 k.k.w.). Zatrzymanie wykonuje Policja i następuje ono tam, gdzie cię zastanie: w domu, w pracy, przy kontroli drogowej. Kosztami zatrzymania i doprowadzenia sąd obciąża ciebie.

Od tego momentu zmienia się też to, o co możesz wnioskować. Odroczenie dotyczy kary jeszcze nierozpoczętej, więc po osadzeniu ta droga jest zamknięta. Zostaje przerwa w wykonaniu kary z art. 153 k.k.w., o której orzeka sąd penitencjarny, z dodatkowym ograniczeniem z art. 153 § 3: przerwy nie można udzielić przed upływem roku od dnia ukończenia poprzedniej przerwy i powrotu po niej do zakładu karnego, chyba że zachodzi wypadek choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby albo inny wypadek losowy. Dochodzi jeszcze jedno: jeżeli prokurator oświadczy, że sprzeciwia się udzieleniu przerwy, postanowienie o jej udzieleniu staje się wykonalne dopiero z chwilą uprawomocnienia (art. 154 § 1 k.k.w.), a jego zażalenie rozpoznaje się w terminie 14 dni.

Jest jeszcze skutek nieformalny. Przy każdej późniejszej decyzji - o dozorze elektronicznym, o przerwie, o warunkowym zwolnieniu - sąd ocenia postawę skazanego, a niestawienie się na wezwanie może zostać przy tej ocenie uwzględnione na twoją niekorzyść. Nie przesądza to automatycznie wyniku żadnego z tych postępowań, ale odbiera argument, który w nich waży.

Jeżeli termin z wezwania już minął, a ty nic nie złożyłeś, to nadal nie jest moment na czekanie. Wniosek złożony z opóźnieniem jest lepszy niż niezłożony, a pierwszym pismem, które warto wtedy napisać, jest wniosek o wstrzymanie wykonania kary wraz z wnioskiem głównym.

Kiedy to jest sprawa dla obrońcy, a kiedy poradzisz sobie sam

Uczciwa odpowiedź brzmi: część tych spraw da się prowadzić samodzielnie, a część nie i warto to rozpoznać wcześnie, a nie po odmowie.

Poradzisz sobie sam, jeżeli sytuacja jest prosta i dobrze udokumentowana: jedna wyraźna przesłanka, komplet zaświadczeń, brak wcześniejszych wniosków w tej sprawie, kara krótka, a ty masz czas, żeby przeczytać pismo z sądu ze zrozumieniem i wypełnić wzór własnymi słowami.

Weź obrońcę, jeżeli zachodzi którakolwiek z tych okoliczności:

• do terminu z wezwania zostało kilka dni i potrzebujesz pisma, które trafi do właściwego sądu za pierwszym razem;

• składasz jednocześnie wniosek o dozór elektroniczny i o wstrzymanie i nie masz pewności, jak sformułować oba żądania w jednym piśmie ani jak opisać „szczególnie uzasadniony wypadek";

• dostałeś już odmowę i rozważasz zażalenie - tu liczy się termin 7 dni i znajomość tego, co w uzasadnieniu postanowienia da się podważyć;

• w sprawie bierze udział prokurator, który sprzeciwia się twojemu wnioskowi;

• przesłanką jest ciężka choroba i spór sprowadza się do oceny dokumentacji medycznej;

• masz kilka wyroków do wykonania albo sprawa dotyczy kary łącznej.

Warto przy tym wiedzieć, czego obrońca nie daje. Prawo udziału w posiedzeniu w przedmiocie odroczenia lub przerwy art. 153b § 1 k.k.w. przyznaje zarówno skazanemu, jak i obrońcy, a skazany jako strona sam może składać wnioski i zażalenia (art. 6 § 1 k.k.w.) oraz korzystać z akt na zasadach procesowych. Obrońca może przeglądać akta, uczestniczyć w posiedzeniu i wnosić środki zaskarżenia w twoim imieniu, ale jego wartość polega na czym innym: na trafnym doborze podstawy wniosku, ocenie dokumentów i pilnowaniu terminów, a nie na zastępowaniu praw, których sam nie miałbyś.

Jeżeli szukasz kogoś do tej konkretnej sprawy, zacznij od miasta, w którym jest sąd prowadzący postępowanie wykonawcze, bo to tam odbędzie się posiedzenie: prawnik od prawa karnego w Warszawie, w Gdańsku, w Częstochowie, w Katowicach. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, opisz sprawę w formularzu doboru prawnika - dobierzemy specjalizację i miasto za ciebie.